Eve Gelmeden Önce

Kedi sahiplenmek, eve sevimli bir canlı almak gibi görünür ama aslında evin düzenine yeni bir hayat eklemektir. Mama kabı, kum kabı, oyuncak, taşıma çantası derken iş alışveriş listesi gibi başlayabilir. Fakat en önemli hazırlık eşya almak değil, kedinin eve ilk geldiğinde ne hissedeceğini düşünmektir. Çünkü senin için ev tanıdık, güvenli ve senin kokunla dolu bir yer olabilir. Kedi içinse her şey yenidir: kokular, sesler, odalar, insanlar, zemin, kapılar, hatta sessizlik bile.

İlk kez kedi sahiplenenlerin yaptığı en yaygın hata, kedinin eve gelir gelmez bütün evi gezmesini beklemektir. “Alışsın” diye salona bırakılır, herkes görmek ister, çocuklar yaklaşır, fotoğraf çekilir, mama gösterilir, oyuncak sallanır. İnsan tarafında heyecan vardır ama kedi tarafında bu bazen fazla büyük bir sahneye çıkmak gibidir. Kediler yeni ortamlara genellikle kontrollü ve yavaş alışır. Bazısı meraklıdır, hemen çıkar gezer. Bazısı koltuğun altına girer, saatlerce görünmez. Bazısı ilk gün yemek yemez. Bu her zaman kötüye işaret değildir. Yeni ev, kedi için önce çözülmesi gereken bir bilmecedir.

Bu yüzden eve gelmeden önce küçük ve güvenli bir alan hazırlamak iyi olur. Buna “güvenli oda” diyebiliriz. Büyük bir oda olmak zorunda değil. Sessiz bir oda, çalışma odası, küçük bir yatak odası ya da evin sakin bir köşesi olabilir. Önemli olan, kedinin ilk günlerde bütün evin karmaşasına bir anda maruz kalmamasıdır. Bu alanda mama, su, kum kabı, yatabileceği yumuşak bir yer, saklanabileceği bir kutu veya taşıma çantası, birkaç oyuncak ve tırmalama yüzeyi bulunmalı. Kedi bu alanda “burası şimdilik benim yerim” diyebilmelidir.

Güvenli alan hazırlarken en çok dikkat edilecek şeylerden biri saklanma meselesidir. Kedinin saklanacak yerinin olması iyidir; ama ulaşılamayacak, tehlikeli, sıkışabileceği yerlere girmesi iyi değildir. Yatağın altı çok derinse, dolap arkası açıksa, kabloların arası karışıksa, balkon kapısı kontrolsüzse, pencere sinekliği sağlam değilse risk oluşur. Kedi korktuğunda insanın aklına gelmeyecek kadar dar yerlere girebilir. Bu yüzden eve gelmeden önce odaya bir kedi gözüyle bakmak gerekir: Burada sıkışır mı? Buradan kaçar mı? Şu kabloyu kemirebilir mi? Şu bitki zararlı mı? Şu pencere güvenli mi?

Mama ve su kabını seçmek zor görünmez ama başlangıçta basit düşünmek yeterlidir. Kolay temizlenen, devrilmeyen kaplar iş görür. Su her zaman taze olmalı. Bazı kediler su kabını mama kabının hemen yanında sevmeyebilir; bu yüzden suyu biraz ayrı koymak daha iyi olabilir. Mama konusunda ise kedinin yaşı, sağlık durumu ve önceki beslenme düzeni önemlidir. Yavru kediyle yetişkin kedinin ihtiyacı aynı değildir. Sahiplenilen yerden hangi mamayı yediğini öğrenmek iyi olur. Eve gelir gelmez mamayı bir anda değiştirmek bazı kedilerde mide-bağırsak sorunlarına yol açabilir. Değişiklik gerekiyorsa bunu kademeli yapmak daha sağlıklıdır; özel durumlarda veteriner görüşü alınmalıdır.

Kum kabı da evin en önemli hazırlıklarından biridir. Kedi eve geldiğinde kum kabını kolay bulmalı ve rahat kullanmalı. İlk günlerde kum kabını saklı, uzak, ulaşması zor bir yere koymak iyi fikir değildir. Çok gürültülü çamaşır makinesi yanı, sürekli açılıp kapanan kapı arkası, mama kabının hemen yanı da uygun olmayabilir. Kediler tuvalet konusunda temizliği ve güven hissini önemser. Kum kabı düzenli temizlenmezse ya da kedi orada kendini rahatsız hissederse ev içinde başka yerlere tuvalet yapma sorunları başlayabilir. İlk günlerde amaç, kum kabını onun için net ve güvenli bir seçenek hâline getirmektir.

Eğer evde başka kedi ya da köpek varsa hazırlık daha dikkatli olmalı. “Birbirlerini hemen görsünler, alışırlar” yaklaşımı her zaman iyi sonuç vermez. Kediler bölgeci olabilir ve ani tanışmalar stres yaratabilir. Yeni gelen kedinin ayrı bir odada başlaması, diğer hayvanlarla kokular üzerinden yavaş yavaş tanışması daha güvenlidir. Kapı altından koklama, ayrı eşyaların kokusunu alma, kontrollü kısa görüşmeler gibi aşamalar gerekebilir. Bu süreç bazı evlerde birkaç gün, bazı evlerde haftalar sürebilir. Acele etmek, ileride daha büyük uyum sorunları çıkarabilir.

Taşıma çantası mutlaka önceden hazır olmalı. Kedi kucakta, açık kutuda ya da arabada serbest taşınmamalıdır. Bu hem kedi hem insan için risklidir. Kedi korkarsa kaçabilir, aracın içinde tehlikeli bir yere girebilir, kapı açıldığında fırlayabilir. Sağlam, kapanan, hava alan bir taşıma çantası en temel ihtiyaçlardan biridir. Hatta taşıma çantasını sadece veterinere giderken ortaya çıkarılan korkutucu bir nesne olmaktan çıkarmak iyi olur. Eve geldikten sonra da güvenli odada açık bırakılabilir; içine yumuşak bir örtü konabilir. Bazı kediler onu saklanma yeri olarak kullanır.

Eve gelmeden önce veteriner konusu da düşünülmeli. Kedi nereden sahiplenildiyse sağlık geçmişi sorulmalı: Aşıları yapıldı mı, iç-dış parazit uygulaması ne zaman oldu, kısır mı, herhangi bir hastalık veya özel bakım ihtiyacı var mı, yaşı tahmini olarak ne, daha önce hangi mamayı yiyordu? Bunlar net bilinmiyorsa panik yapmaya gerek yok ama ilk uygun zamanda veteriner kontrolü planlanmalı. Özellikle yavru kediler, sokaktan veya kalabalık barınak ortamından gelen kediler için sağlık kontrolü önemlidir. Bu kitap veterinerin yerini tutmaz; şüpheli belirti, iştahsızlık, kusma, ishal, halsizlik, nefes alma zorluğu gibi durumlarda gecikmeden veterinere danışmak gerekir.

Ev güvenliği, ilk kez kedi sahiplenenlerin bazen hafife aldığı bir konudur. Kediler meraklıdır. Raflara çıkar, poşetlere girer, kabloları kurcalar, pencereye yönelir, balkon boşluğunu keşfetmek ister. Bu yüzden açık pencereler, filesiz balkonlar, temizlik malzemeleri, ilaçlar, küçük yutulabilir parçalar, ipler, lastikler, bazı ev bitkileri ve sıcak ocak gibi alanlar kontrol edilmelidir. Özellikle ip, kurdele, paket lastiği gibi şeyler oyun gibi görünse de yutulursa ciddi sorun çıkarabilir. Evdeki bitkilerin kediler için güvenli olup olmadığı da araştırılmalıdır; emin olunmayan bitkiler kedinin ulaşamayacağı yere kaldırılmalıdır.

Tırmalama konusu da eve gelmeden düşünülmeli. Kedi tırmalar. Bu kötü huy değil, kedi olmanın normal bir parçasıdır. Tırnak bakımına, esnemeye, koku bırakmaya ve rahatlamaya yarar. Eğer evde uygun tırmalama yüzeyi yoksa koltuk, halı, perde veya yatak kenarı hedef olabilir. Bu yüzden daha ilk günden bir tırmalama tahtası, karton tırmalama ya da dikey tırmalama direği bulundurmak iyi olur. Kedi yanlış yeri tırmaladığında bağırmak yerine doğru yere yönlendirmek gerekir. Evde kedi varsa eşya düzeni de biraz kediye göre değişir; bunu baştan kabul etmek hayatı kolaylaştırır.

Oyuncak konusu da abartılmamalı. İlk gün için pahalı oyuncaklara gerek yok. Bir olta oyuncak, küçük güvenli toplar, tünel, karton kutu gibi basit şeyler yeterli olabilir. Ama oyuncakların güvenli olmasına dikkat edilmeli. Kopup yutulabilecek küçük parçalar, uzun ipler, gözetimsiz bırakıldığında riskli oyuncaklar kontrol edilmelidir. Kediler oyunla hem enerji atar hem insanla bağ kurar. Fakat ilk günlerde oyun isteği göstermiyorsa zorlamamak gerekir. Yeni gelen bir kedi önce güvenmek ister; oyun sonra gelir.

Kedinin eve geleceği gün mümkünse evi çok kalabalık yapmamak iyi olur. Herkes görmek isteyebilir ama ilk gün tanışma günü değil, yerleşme günüdür. Kedi eve gelince taşıma çantası güvenli odada açılır ve çıkması beklenir. Zorla çıkarılmaz. Çıkmazsa sorun değil. Bir süre çantanın içinde kalabilir. Sonra bir kolinin arkasına geçebilir, yatağın altına girebilir, sadece gece çıkıp mama yiyebilir. Bunlar özellikle çekingen kedilerde normal olabilir. Önemli olan, mama-su-kum erişiminin olması ve ortamın sakin kalmasıdır.

İlk gün için beklentiyi düşük tutmak gerekir. Kedi hemen kucağa gelsin, sevsin, oyun oynasın, evi gezsin, fotoğraflarda poz versin diye beklemek hem sana hem ona gereksiz baskı yapar. Bazı kediler çok sosyal olur, bazıları zamana ihtiyaç duyar. Saklanan kedi nankör değildir. Yemek yemeyen kedi seni sevmiyor değildir. Sürekli etrafı koklayan kedi huzursuzluk çıkarmıyor, anlamaya çalışıyordur. Yeni evde ilk iş bağ kurmak değil, güven kurmaktır. Bağ, güvenin üstüne gelir.

Eve gelmeden önce ailedeki herkesle basit kurallar konuşulmalı. Kedi saklanıyorsa çıkarılmayacak. Uyuyorsa rahatsız edilmeyecek. Çocuklar peşinden koşmayacak. Kapılar ve pencereler kontrol edilecek. Mama ve su düzenli takip edilecek. Kum kabı temiz tutulacak. Kediye insan yiyecekleri gelişigüzel verilmeyecek. Bu kurallar katı görünse de kedinin eve daha sakin alışmasını sağlar. Özellikle çocuklu evlerde “kedi oyuncak değil, canlı” cümlesi net kurulmalıdır.

Bir de maliyet tarafı var. Kedi sahiplenmek sadece ilk alışveriş değildir. Mama, kum, veteriner kontrolleri, aşılar, parazit uygulamaları, kısırlaştırma, acil sağlık durumları, oyuncaklar, tırmalama ürünleri gibi düzenli veya dönemsel masraflar olur. İlk kez kedi sahiplenmeden önce bu yükü düşünmek gerekir. Sevgi çok önemlidir ama tek başına yeterli değildir. Bir canlının bakımını üstlenmek, onun temel ihtiyaçlarını uzun süre karşılayabilmeyi de içerir. Plansız sahiplenme hem insanı hem kediyi zor durumda bırakabilir.

Sahiplenilecek kedinin yaşı ve karakteri de önemlidir. Yavru kediler çok sevimlidir ama daha fazla enerji, takip ve eğitim ister. Gece hareketli olabilir, eşyaları kurcalayabilir, oyun ihtiyacı yüksektir. Yetişkin kediler bazen daha oturmuş karakterlidir; neyi sevip sevmediği daha anlaşılır olabilir. Yaşlı kediler ise sakin bir ev için harika dostlar olabilir ama sağlık kontrolleri daha dikkatli takip edilmelidir. “En doğru kedi” diye tek bir cevap yoktur. Senin ev düzenin, zamanın, sabrın ve beklentinle uyumlu kedi vardır.

Eve gelmeden önce yapılacak en iyi hazırlıklardan biri de kendi beklentini ayarlamaktır. Kedi köpek gibi davranmayabilir. Her çağırdığında gelmeyebilir. Kucağı sevmeyebilir. Çok sevebilir ama kendi istediği zaman sevebilir. Bazı kediler konuşkandır, bazıları sessiz. Bazıları misafire çıkar, bazıları saklanır. Kedi sahiplenmek, kafandaki ideal kediye bir canlıyı uydurmak değildir. Onu tanımaya razı olmaktır. Bu bakış, ilk günlerde yaşanacak küçük hayal kırıklıklarını azaltır.

Son olarak, eve kedi gelmeden önce şunu bilmek iyi olur: İlk gün her şey mükemmel olmak zorunda değil. Bir şeyi eksik almış olabilirsin. Kum kabının yerini sonradan değiştirebilirsin. Mama seçimini veterinerle yeniden düzenleyebilirsin. Tırmalama tahtasını beğenmeyebilir, başka model denersin. Kedi ilk gün saklanabilir, ikinci gün çıkabilir, bazen daha uzun sürebilir. Önemli olan panik yapmadan, gözlemleyerek ve gerektiğinde destek alarak ilerlemektir.

Kedi için yeni ev, önce güvenli bir köşe demektir. Senin içinse yeni bir sorumluluk. İyi başlangıç, büyük gösterilerle değil, sakin hazırlıkla olur. Mama hazır, su hazır, kum hazır, güvenli alan hazır, veteriner planı akılda, ev riskleri azaltılmışsa ilk adım atılmıştır.

Gerisi biraz sabır, biraz dikkat, biraz da kedinin kendi hızına saygı duymaktır.

Kaynak Notu: Bu bölümdeki genel hazırlık önerileri; yeni kediler için güvenli alan, taşıma çantası, yavaş alıştırma ve ilk veteriner kontrolü gibi konularda The Spruce Pets’in safe room rehberi, yeni yavru kedi rehberi ve barınaktan kedi getirme rehberi ile uyumludur.